Περιοδικό Ιστορία
ΓΟΥΛΦ ΧΟΛ (Τόμος Α')
Η Αγγλία των Τιδόρ τη δεκαετία του 1520 βρίσκεται στα πρόθυρα του χάους...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

6 Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η μνήμη των εθνικών πολέμων στην Ελλάδα*

Του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη


Η δεκαετία 1912-1922 έχει αποτυπωθεί στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων ως η περίοδος των εθνικών πολέμων. Ήταν μία δεκαετής περίοδος κατά την οποία η Ελλάδα αγωνιζόταν να πετύχει την εθνική (εδαφική) ολοκλήρωσή της. Οι δύο Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-13), ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (το Μακεδονικό Μέτωπο) και η Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-22) αποτέλεσαν τα γεγονότα - σταθμούς σε αυτή τη διαδικασία. Οι εθνικοί πόλεμοι, όπως και κάθε πόλεμος, αποτελούν ένα εργαστήρι πολλαπλών ζυμώσεων, εξελίξεων και ραγδαίων αλλαγών για τις ανθρώπινες κοινωνίες. Το φλεγόμενο καμίνι του πολέμου μεταμόρφωσε το πολιτικό, το κοινωνικό και το οικονομικό τοπίο της Ελλάδας, επιτάχυνε μεταρρυθμίσεις, συγκρούσεις και διαιρέσεις, διαμόρφωσε νέες κοινωνικές κατηγορίες, ενίσχυσε τον ρόλο του στρατού στην ελληνική κοινωνία, και εν γένει δημιούργησε μια κυριολεκτικά νέα Ελλάδα. Οι ριζικές τομές, που προκάλεσαν οι εθνικοί πόλεμοι των Ελλήνων, διαίρεσαν την ελληνική Ιστορία σε προπολεμική και μεταπολεμική. Οι μεταβολές αυτές εντός της νεοελληνικής κοινωνίας δεν ήταν μοναδικές και ξέχωρες από αντίστοιχες εξελίξεις στις γειτονικές χώρες και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Όπως παρατηρεί ο Βρετανός ιστορικός Τζον Ντέιβις, η μνήμη του πολέμου είναι κομμάτι της πρωτογενούς κοινωνικοποίησης των Ευρωπαίων: στην Ευρώπη ο 20ός αιώνας οριοθετείται με αναφορές στον πόλεμο (προπολεμική, μεσοπολεμική, μεταπολεμική περίοδος). Βέβαια, όπως διευκρινίζει ο ίδιος, το γεγονός ότι η «εμπειρία του πολέμου», ιδίως του Μεγάλου Πολέμου είναι βαθιά ριζωμένη στη ζωή των Ευρωπαίων, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είναι φιλοπόλεμες (bellicose), αλλά «έμπειρες του πολέμου» (bellicognisant)1. Αυτή τη βιωμένη μνήμη του Μεγάλου Πολέμου (δηλ. του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου) στην Ευρώπη και ειδικότερα των εθνικών πολέμων στην Ελλάδα επιδιώκει να εξετάσει συνοπτικά το παρόν άρθρο.

Ο «μαζικός θάνατος» απαθανατίζεται

Ο Μεγάλος (ευρωπαϊκός) Πόλεμος του 1914-18, καθώς λίγο νωρίτερα οι δύο πόλεμοι των συνασπισμένων βαλκανικών κρατών κατά της οθωμανικής Τουρκίας είχαν χαρακτήρα εθνικό, δηλαδή διεξήχθησαν από υπερμεγέθεις στρατούς οι οποίοι προέκυψαν από τη μαζική, γενική επιστράτευση των Ευρωπαίων πολιτών. Η καθολική στράτευση του έθνους (levée en masse), η οποία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης και (κυρίως) των Ναπολεόντειων Πολέμων (1792-1815), προσέδωσε έναν χαρακτήρα εθνικό ή ακριβέστερα πανεθνικό στις πολεμικές συγκρούσεις. Στην αυγή του 20ού αιώνα οι Ευρωπαίοι (άρρενες) πολίτες (συμπεριλαμβανομένων εκείνων των χριστιανικών εθνικών κρατών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης) μετεβλήθησαν σε πολίτες/οπλίτες. Η καθολική υποχρεωτική στράτευση (η οποία θεσμοθετήθηκε σταδιακά, σε διαφορετική χρονική στιγμή σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, με τελευταία τη Βρετανία το 1916) είχε ως μοιραία συνέπεια το φονικό πέπλο του πολέμου να αγκαλιάσει ολόκληρη την κοινωνία. Ο μαζικός πόλεμος οδήγησε στον μαζικό θάνατο. Οι νεκροί αξιωματικοί και οπλίτες κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ανήλθαν π.χ. στις ΗΠΑ σε 114.000, στη Ρουμανία σε 300.000, στην Ιταλία σε 578.000, στο Ηνωμένο Βασίλειο σε 723.000, στη Γαλλία σε 1.398.00 και στη Γερμανία σε 2.037.000. Αντίστοιχα, οι ελληνικές πολεμικές απώλειες σε «φονευθέντες» (κατά τις μάχες) και αγνοουμένους («εξαφανισθέντες») αξιωματικούς και οπλίτες κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13), τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1917-18) και τη Μικρασιατική Εκστρατεία συμποσούνται σε 47.973. …ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ Νο 536

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#536 Φεβρουάριος

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
του Σπυρίδωνος Γ. Πλουμίδη      
Διαβάστε περισσότερα >>
 18 ΟΙ ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΤΟΥ 1875-76 ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Ο ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Ζωρζ Καστελάν
 27 ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΟ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΤΟΥ ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΤΟ 1877-1878
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 39 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΑ ΗΝΙΑ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 50 ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, ΜΙΑ ΑΤΕΛΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου
Διαβάστε περισσότερα >>
 59 Ο ΣΤΡΕΖΕΜΑΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΚΑΙΡΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ (1923-1929)
του Νίκου Παπαναστασίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 66 Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
του Γεωργίου Θ. Μαυρογορδάτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 72 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΒΑΪΜΑΡΗΣ, Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΔΕΞΙΑΣ
του Στράτου Ν. Δορδανά.
Διαβάστε περισσότερα >>
 80 ΣΕΪΧΗΣ ΜΠΕΝΤΡΕΝΤΙΝ, Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ
του Θωμά Μαστακούρη
 84 Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ (A΄Μέρος)
του Τζον Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 94 ΚΟΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕΛ’ ΑΡΤΕ: Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ΗΘΟΠΟΙΟΥ
της Αμάντας Σκαμάγκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 105 Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΦΙΔΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ
του Στάθη Κουτρουβίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 114 Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
117 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
122  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
124  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
126  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
 117 Βιβλία και Ιστορία
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2012, σελ. : 296, τιμή: 14,40 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 118 Βιβλία και Ιστορία
Νίκιας Λούντζης
Φιλοσοφικοί Πειρασμοί. Έχει, τελικά η Φιλοσοφία τον Θεό της;
Εκδ. Πάπυρος, 2012, σελ.: 360, τιμή: 18,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost