Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

54 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, 1914-1918
Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

του ΜΑΡΤΙΝ ΒΑΝ ΚΡΕΒΕΛΝΤ


Αν ο πόλεμος ήταν τόσο σύντομος όσο προέβλεπαν οι περισσότεροι, τότε ίσως να είχε διεξαχθεί σχεδόν αποκλειστικά στην ξηρά. Τελικά, η επιμήκυνσή του σήμαινε ότι έπρεπε να αναζητηθούν διαθέσιμες προμήθειες σε όλον τον κόσμο· έτσι, ο υπό εξέταση πόλεμος εξελίχθηκε και σε μια τεράστια ναυτική σύγκρουση. Όπως ακριβώς η στρατιωτική ισχύς υπολογιζόταν σε μεραρχίες, έτσι και η ναυτική ισχύς υπολογιζόταν σε θωρηκτά κλάσης Dreadnought.

Το πρώτο Dreadnought ήταν ένας νέος και πολύ ισχυρός τύπος θωρηκτού, που έφερε αποκλειστικά βαρέα πυροβόλα. Παρουσιάστηκε πρώτη φορά από τους Βρετανούς το 1906. Όλες οι υπόλοιπες δυνάμεις αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Βρετανών, με αποτέλεσμα τα μεγαλύτερα πολεμικά σκάφη να κατατάσσονται έκτοτε σε προ-Dreadnought, Dreadnought και υπέρ-Dreadnought. Το πρόβλημα με τα Dreadnought ήταν ότι κάθε εμπόλεμη δύναμη διέθετε λιγοστά – λιγότερα από τριάντα η Βρετανία, πολύ λιγότερα οι υπόλοιπες δυνάμεις. Ο περιορισμένος αριθμός τους και ο ρόλος τους ως συμβόλων εξουσίας σήμαιναν ότι η απώλεια έστω και ενός από αυτά αντιμετωπιζόταν ως ελάσσων εθνική καταστροφή.
Λίγο πριν από τον πόλεμο η Βρετανία, χάρη στη συμμαχία της με την Ιαπωνία, είχε κατορθώσει να συγκεντρώσει στις ευρωπαϊκές θάλασσες έναν στόλο από Dreadnought σχεδόν ισοδύναμο με εκείνον που διέθεταν από κοινού οι δύο επόμενες δυνάμεις.4 Ο στόλος αυτός ναυλοχούσε στο νεόδμητο λιμάνι του Σκάπα Φλόου,5 στις Ορκάδες Νήσους. Η επιλογή και μόνον του Σκάπα Φλόου ως ναυστάθμου του Βασιλικού Ναυτικού μαρτυρούσε μια σημαντική αλλαγή στο επίπεδο της στρατηγικής. Κατά τη μακρά περίοδο των αγγλοολλανδικών και αγγλογαλλικών πολέμων από το 1655 ως το 1815 οι βρετανικοί στόλοι ναυλοχούσαν αρχικά στην ανατολική Αγγλία και ακολούθως στα λιμάνια της Μάγχης, από το Ντόβερ και προς Δυσμάς. Το γεγονός αυτό επέτρεπε στη Βρετανία να αξιοποιεί την κυρίαρχη γεωγραφική θέση της έναντι των εχθρών της, να αποκλείει τα λιμάνια τους και να καθιστά δυσχερή την εμπορική δραστηριότητά τους. Τα πλοία της εποχής εκείνης ήταν ιστιοφόρα. Δεδομένου ότι οι άνεμοι έπνεαν κατά κανόνα από δυτικές και όχι από ανατολικές διευθύνσεις, η Βρετανία ήταν διπλά κερδισμένη.
Παραδοσιακά, οι ναυτικοί αποκλεισμοί συνίσταντο στον έλεγχο και, κατ’ ουσίαν, στη διακοπή της λειτουργίας των εχθρικών λιμανιών. Ωστόσο, η τακτική αυτή είχε ξεπεραστεί από την τεχνολογική πρόοδο. Όσο πιο κοντά στην εχθρική ακτογραμμή επιχειρούσε ένα μεγάλο πλοίο τόσο περισσότερο εκτεθειμένο ήταν στις νάρκες, καθώς και στη δράση μικρότερων, ταχύτερων, πιο ευέλικτων και, επιπροσθέτως, «αναλώσιμων» αντιτορπιλικών, υποβρυχίων, ακόμη και σχετικά μικρών σκαφών. Έχοντας ως κύριο όπλο τους τις τορπίλες, τα μικρά πλοία –εφόσον εκμεταλλεύονταν παράγοντες όπως το σκοτάδι και η ομίχλη– είχαν αρκετές πιθανότητες να προσεγγίσουν τα μεγαλύτερα εχθρικά πλοία χάρη στην ευελιξία και στις εξαιρετικά προσεκτικές κινήσεις τους. Το συμπέρασμα ήταν ότι οι ημέρες των «στενών» αποκλεισμών ανήκαν πλέον στο παρελθόν.
Από τον ναύσταθμο του Σκάπα Φλόου, το Bρετανικό Nαυτικό δεν επέτρεπε στον γερμανικό στόλο να προσεγγίσει τα Στενά του Ντόβερ, επιτυγχάνοντας έτσι την ασφαλή μεταφορά στρατευμάτων στη Γαλλία. Ταυτόχρονα, αποκλείοντας τη διέλευση μεταξύ Σκωτίας και Νορβηγίας, επέτρεπε στο Γερμανικό Ναυτικό να επιχειρεί μόνο στη Βόρεια Θάλασσα και στη Βαλτική. Τέλος, η Μάλτα, η οποία είχε καταληφθεί από τους Βρετανούς το 1798, επέτρεπε στους τελευταίους να ελέγχουν τον αυστροουγγρικό στόλο επιφανείας ακόμη πιο αποτελεσματικά από ό,τι τον γερμανικό.
Το σχέδιο ήταν έτοιμο ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1914. Οι Βρετανοί εφάρμοσαν επιτυχώς έναν ναυτικό αποκλεισμό, ο οποίος –δεδομένης της παροιμιώδους ανικανότητας του Γερμανικού Ναυτικού Επιτελείου– είχε ως αποτέλεσμα την άμεση απώλεια πολλών γερμανικών εμπορικών πλοίων που βρέθηκαν έξω από τον βρετανικό κλοιό ή αναγκάστηκαν να αγκυροβολήσουν σε λιμάνια ουδέτερων χωρών. Έκτοτε τα μόνα γερμανικά πλοία που κατόρθωσαν να επιχειρήσουν πέραν της Βόρειας Θάλασσας ήταν λιγοστά μετασκευασμένα εμπορικά πλοία, καλώς εξοπλισμένα και –όπως ο Ιπτάμενος Ολλανδός– μονίμως εν πλω.
Κινούμενα με εξαιρετική προσοχή, προκειμένου αφ’ ενός να αποφύγουν το Βασιλικό Ναυτικό και αφ’ ετέρου να προσεγγίσουν τους στόχους τους, τα πλοία αυτά αποκάλυπταν την ταυτότητά τους και ύψωναν την πολεμική σημαία την ύστατη ώρα. Ήταν, τρόπον τινά, οι διάδοχοι των πειρατών και των κουρσάρων παλαιότερων εποχών. Όπως συνέβη με τους τελευταίους, αναπτύχθηκε ολόκληρη φιλολογία και γι’ αυτά τα καμουφλαρισμένα πολεμικά πλοία, που υμνούσε τα κατορθώματα και την ιπποτική συμπεριφορά των πληρωμάτων τους. Η συμπεριφορά αυτή ήταν βέβαια υποχρεωτική, εφόσον σχεδόν όλα αυτά τα πλοία θα εντοπίζονταν αργά η γρήγορα, με αποτέλεσμα η μοίρα του κυβερνήτη και του πληρώματος να εξαρτάται από τον πρότερο βίο τους. Τα κατορθώματά τους ήταν συχνά θεαματικά, η δε αναζήτησή τους μπορεί να απαιτούσε σημαντικούς οικονομικούς πόρους. Το 1914, στην τριμηνιαία επιχείρηση εντοπισμού του «Emden», του ελαφρού καταδρομικού του Γερμανικού Ναυτικού, ενεπλάκησαν τουλάχιστον 80 βρετανικά πλοία. Παρά ταύτα, σε σύγκριση με τα συνολικά μεγέθη του πολέμου, η ζημιά που προκάλεσαν τα εν λόγω γερμανικά πλοία ήταν ασήμαντη. Από το 1914 ως το 1918 όλα μαζί τα γερμανικά πλοία που κατόρθωσαν να σπάσουν τον ναυτικό αποκλεισμό προκάλεσαν τη βύθιση πλοίων χωρητικότητας 323.000 τόνων, ενώ οι συνολικές απώλειες των Συμμάχων ανήλθαν σε 15.000.000 τόνους.6
                             

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#534 Δεκέμβριος- 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ (864-1057)
του Ζαν Κλωντ Σενέ
Διαβάστε περισσότερα >>
 14 ΕΘΝΙΚΗ ΕΝΩΣΙΣ ΕΛΛΑΣ, Η ΠΡΩΤΗ ΜΑΖΙΚΗ ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Μέρος Α΄)
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΕΕ ΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 1944
της Μαρούλας Κλιάφα
 33 ΔΩΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 1940 (Μέρος Α΄)
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 42 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑ ΕΠΟΧΗ ΩΣ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ (1815-1841)
του  Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 54 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 Η ΒΑΡΒΑΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΣΣΑ (Μέρος Β΄)
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 74 ΕΣΣΑΙΟΙ ΚΑΙ ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ
του Απόστολου Μιχαηλίδη
 84 ΤΑΡΑΣ, Η ΛΑΚΩΝΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
 του Περικλή Δεληγιάννη
 94 ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΕΡΓΙΕΣ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΟ 1879
του Αλέξανδρου Στεργιόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 101 Ο ΔΑΒΙΔ ΜΠΕΝ ΓΚΟΥΡΙΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
 106 ΟΙ ΚΙΖΙΛΜΠΑΣΗΔΕΣ
 του Θωμά Μαστακούρη
 112 ΚΟΜΗΣ ΚΑΛΙΟΣΤΡΟ, ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
William Martin,
H ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ,
Eικονογράφηση: Howard Gerrard,
Μετάφραση: Βαγγέλης Στεργιόπουλος,
Εκδόσεις Γκοβόστη, 2012, σελ.: 176, τιμή: 14,50 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Κυριάκος Ντελόπουλος,
ΥΠΟΘΕΣΗ WIRIL,
Εκδόσεις Άλφα Πι, 2012, σελ.: 126, τιμή: 15,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
«Παιδομάζωμα» ή «Παιδοσώσιμο»; Παιδιά του Εμφυλίου στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη,
Εκδόσεις Επίκεντρο, 2012, σελ.: 384, τιμή: 26,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
ΑΠΑΝΘΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ,
Εκδ. Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος», 2012, σελ.: 192, Εκτός εμπορίου

Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
122  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
124  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
126  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost