Περιοδικό Ιστορία
Κι όμως, όμορφα… Ένα βιβλίο για την τζαζ
Κι όμως, όμορφα... Ένας μάλλον ιδιόρρυθμος τίτλος για ένα βιβλίο που υπερβαίνει τις συνήθεις ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

42 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑ ΕΠΟΧΗ ΩΣ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ (1815-1841)

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑ ΕΠΟΧΗ ΩΣ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ (1815-1841)
του  Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου

                                                                  

Ο τερματισμός των Ναπολεόντειων Πολέμων οδήγησε στην παγίωση ενός νέου στάτους στην ηπειρωτική Ευρώπη, με ανερχόμενες δυνάμεις τη Ρωσία και τη Μεγάλη Βρετανία. Ευρισκόμενες στα γεωγραφικά άκρα της ηπείρου, αυτές οι αυτοκρατορίες εξέφραζαν δύο τελείως διαφορετικά οικονομικά και πολιτικά συστήματα. Σύντομα, εισήλθαν σε μία περίοδο ανταγωνισμού σε όλη σχεδόν την Ανατολή με επίκεντρο την παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, την οποία οι δύο αυτές δυνάμεις άλλοτε υποστήριζαν και άλλοτε υπονόμευαν. Η πρώτη φάση της περιόδου αυτής καλύπτει έτη ως την υπογραφή της Σύμβασης των Στενών.

Η Γαλλική Επανάσταση και οι επακόλουθοι πόλεμοι σημάδεψαν την ευρωπαϊκή ήπειρο επί 25 και πλέον έτη. Στις 18 Ιουνίου 1815 ο Ναπολέων Βοναπάρτης συνετρίβη οριστικά από τους Βρετανούς και τους Πρώσους, στη μάχη του Βατερλώ. Ο αντιγαλλικός συνασπισμός είχε επικρατήσει οριστικά. Κυρίαρχο ρόλο στις εξελίξεις έπαιζε για πρώτη φορά η Τσαρική Ρωσία, στα εδάφη της οποίας άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τις στρατιές του Γάλλου ηγέτη. Ο τσάρος Αλέξανδρος Α’ ήταν η δεσπόζουσα μορφή μεταξύ των μοναρχών στο ευρωπαϊκό στερέωμα και ο εμπνευστής της Ιεράς Συμμαχίας, η οποία ιδρύθηκε στο Παρίσι, στις 26 Σεπτεμβρίου 1815. Αρχικώς, σε αυτήν συμμετείχαν (εκτός της Ρωσίας) η Αυστρία (μέσω του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Α’) και η Πρωσία (μέσω του βασιλιά Φρειδερίκου-Γουλιέλμου Γ’). Κατόπιν, έγινε δεκτή και η μοναρχική Γαλλία. Η Μεγάλη Βρετανία θα συνέπραττε κατά περίπτωση με τις δυνάμεις αυτές αλλά δεν θα συμμετείχε επισήμως στη συμμαχία, διατηρώντας ελευθερία κινήσεων. Η Αυστρία είχε καταστήσει την παρουσία της απαραίτητη για τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων, ενώ η Βιέννη είχε μεταβληθεί σε αναμφισβήτητο κέντρο των διπλωματικών διεργασιών, κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Ο Αυστριακός υπουργός Εξωτερικών πρίγκιπας  Κλέμενς Βέντσελ φον Μέτερνιχ  δέσποζε στο παρασκήνιο, προσπαθώντας να ρυθμίσει τις τύχες των λαών και να διατηρήσει αρραγή τον προπολεμικό αντιγαλλικό συνασπισμό. Εντούτοις, όλοι γνώριζαν ότι η ισχύς των Αυστριακών είχε μειωθεί. Αντιθέτως, η Πρωσία ήταν η ανερχόμενη δύναμη της κεντρικής Ευρώπης. Τα στρατεύματά της –υπό την εμπνευσμένη διοίκηση του Στρατάρχη Γκέπχαρντ Λέμπερεχτ φον Μπλύχερ–  (είχαν κατατροπώσει τους Γάλλους στο Βατερλώ και η χώρα είχε εισέλθει σε μια εποχή ταχείας αναδιοργάνωσης. Εντούτοις, ήταν ακόμη αρκετά αδύναμη και δεν είχε βλέψεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Κυρίαρχο μέλημα του Βερολίνου ήταν ο ανταγωνισμός της Βιέννης επί ίσοις όροις για την ανάληψη της ηγεμονίας στον πολυδιασπασμένο γερμανικό χώρο. Αντιθέτως, το ενδιαφέρον των υπολοίπων Μεγάλων Δυνάμεων μετατοπιζόταν όλο και ανατολικότερα.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα η πάλαι ποτέ πανίσχυρη Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε εισέλθει σε περίοδο αναπότρεπτης παρακμής και τα Βαλκάνια βρίσκονταν σε διαρκή αναταραχή. Το 1821 ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, την οποία οι τουρκικές δυνάμεις δεν μπόρεσαν να καταστείλουν εγκαίρως. Αντιθέτως, οι  φρικαλεότητες των Τούρκων1 επιδείνωσαν τις ρωσοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες είχαν εξομαλυνθεί μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου (28 Μαΐου 1812).2 Η επαμφοτερίζουσα στάση του τσάρου Αλεξάνδρου Α’ υποχρέωσε τον Σουλτάνο να διατηρήσει τον κύριο όγκο των στρατευμάτων του στην Κωνσταντινούπολη και να μην τα αποστείλει στη νότια Ελλάδα, γεγονός το οποίο βοήθησε σημαντικά στην εδραίωση της Επανάστασης. Αργότερα ο Αλέξανδρος ενεπλάκη στενά στο «ελληνικό ζήτημα», προκαλώντας συχνά την οργή των Οθωμανών. Οι διμερείς σχέσεις έφθασαν στο ναδίρ μετά την ανάρρηση στον θρόνο της Ρωσίας του Νικολάου Α’, τον Δεκέμβριο του 1825.
     Λίγους μόλις μήνες μετά ο νέος Τσάρος απέστειλε ένα αυστηρό τηλεγράφημα προς τον σουλτάνο Μαχμούτ Β’, με το οποίο αξίωνε την ταχεία εκκένωση των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών από τον οθωμανικό στρατό και την έναρξη διαπραγματεύσεων για την επίλυση όλων των διμερών διαφορών.3 Η Υψηλή Πύλη αποδέχθηκε με δυσφορία την έναρξη διαπραγματεύσεων στο Άκερμαν, οι οποίες οδήγησαν στην υπογραφή της ομώνυμης συνθήκης, στις 7 Οκτωβρίου του 1826. Οι όροι της συνθήκης αυτής προέβλεπαν την επικύρωση της προαναφερθείσας Συνθήκης του Βουκουρεστίου και την αναγνώριση (από μέρους του Σουλτάνου) όλων των ρωσικών αιτημάτων στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Επίσης, η Σερβία θα καθίστατο αυτόνομη εντός των προσεχών 18 μηνών και η Ρωσία θα αποκτούσε και ντε γιούρε όσα εδάφη στον Εύξεινο Πόντο είχε αποσπάσει από την Οθωμανική Αυτοκρατορία με στρατιωτικά μέσα. Τέλος, οι Ρώσοι υπήκοοι αποκτούσαν το δικαίωμα να εμπορεύονται ελεύθερα στην οθωμανική επικράτεια.  
Ήταν προφανές ότι η οι όροι της συνθήκης αυτής αποτελούσαν μια μείζονα ήττα για την οθωμανική διπλωματία και ως εκ τούτου η Υψηλή Πύλη ήταν αποφασισμένη να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να μην τους εφαρμόσει. Κατά τους πρώτους μήνες όμως μετά την υπογραφή της διεφάνη μια εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ της Αγίας Πετρούπολης και της Υψηλής Πύλης. Μάλιστα, η τουρκική πολιτικοστρατιωτική ηγεσία υπέθεσε εσφαλμένα ότι η έλλειψη οιασδήποτε αναφοράς στους Έλληνες στο κείμενο της Συνθήκης του Άκερμαν συνιστούσε μια υποχώρηση της ρωσικής διπλωματίας επί του συγκεκριμένου θέματος. Ως εκ τούτου, αυτό θα ρυθμιζόταν στα πεδία των μαχών, όπου η ροή των εξελίξεων έδειχνε να έχει μεταβληθεί μετά την αποβίβαση των αιγυπτιακών στρατευμάτων υπό τον Ιμπραήμ Πασά στην Πελοπόννησο. Επρόκειτο για ένα σοβαρό λάθος, το οποίο έμελλε να έχει καταλυτικές συνέπειες στη Βαλκανική. Ο Τσάρος δεν είχε μεταβάλει πολιτική στο «ελληνικό ζήτημα», το οποίο αποτέλεσε και τη θρυαλλίδα των εξελίξεων, οδηγώντας σε ανοιχτή διάσταση απόψεων τις Μεγάλες  Δυνάμεις.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#534 Δεκέμβριος- 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ (864-1057)
του Ζαν Κλωντ Σενέ
Διαβάστε περισσότερα >>
 14 ΕΘΝΙΚΗ ΕΝΩΣΙΣ ΕΛΛΑΣ, Η ΠΡΩΤΗ ΜΑΖΙΚΗ ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (Μέρος Α΄)
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 22 Η ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΕΕΕ ΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 1944
της Μαρούλας Κλιάφα
 33 ΔΩΣΙΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΧΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 1940 (Μέρος Α΄)
του Κωνσταντίνου Αλεξίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 42 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΤΑΝΑΠΟΛΕΟΝΤΕΙΑ ΕΠΟΧΗ ΩΣ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ (1815-1841)
του  Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 54 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Ο ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
του Μάρτιν Βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 62 Η ΒΑΡΒΑΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΣΣΑ (Μέρος Β΄)
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 74 ΕΣΣΑΙΟΙ ΚΑΙ ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ
του Απόστολου Μιχαηλίδη
 84 ΤΑΡΑΣ, Η ΛΑΚΩΝΙΚΗ ΑΠΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
 του Περικλή Δεληγιάννη
 94 ΤΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΕΡΓΙΕΣ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΟ 1879
του Αλέξανδρου Στεργιόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 101 Ο ΔΑΒΙΔ ΜΠΕΝ ΓΚΟΥΡΙΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ
του Διονύση Κ. Μαγκλιβέρα
 106 ΟΙ ΚΙΖΙΛΜΠΑΣΗΔΕΣ
 του Θωμά Μαστακούρη
 112 ΚΟΜΗΣ ΚΑΛΙΟΣΤΡΟ, ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 116 Βιβλία και Ιστορία
William Martin,
H ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ,
Eικονογράφηση: Howard Gerrard,
Μετάφραση: Βαγγέλης Στεργιόπουλος,
Εκδόσεις Γκοβόστη, 2012, σελ.: 176, τιμή: 14,50 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
Κυριάκος Ντελόπουλος,
ΥΠΟΘΕΣΗ WIRIL,
Εκδόσεις Άλφα Πι, 2012, σελ.: 126, τιμή: 15,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
«Παιδομάζωμα» ή «Παιδοσώσιμο»; Παιδιά του Εμφυλίου στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη,
Εκδόσεις Επίκεντρο, 2012, σελ.: 384, τιμή: 26,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 116 Βιβλία και Ιστορία
ΑΠΑΝΘΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ,
Εκδ. Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος», 2012, σελ.: 192, Εκτός εμπορίου

Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
116 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
120 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
122  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
124  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
126  Τέχνη και Ιστορία ΤΟΝΙΑ ΜΑΚΡΑ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost