Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

38 1912-1974: ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: 1912-1974
Οι μεταμορφώσεις και τα γεγονότα που
σημάδεψαν τον ιστορικό χαρακτήρα της πόλης



του Γιώργου Αναστασιάδη

«...Στη συνείδηση των νεωτέρων, από τους 23 αιώνες της Θεσσαλονίκης ο σημαντικότερος είναι ο δικός μας 20ός αιώνας, αυτός όπου γεννηθήκαμε, ανδρωθήκαμε, υποφέραμε και αγαπήσαμε...».
                                     Γ. Βαφόπουλος

    Στον «σύντομο» 20ό αιώνα της, από την απελευθέρωση του 1912 ως το 1974, η Θεσσαλονίκη γνώρισε σημαντικές αλλαγές στη μορφή και στο ύφος της, στον πληθυσμό της, στην εκλογική ανθρωπογεωγραφία της, στον ψυχισμό της, στη σχέση της με τη θάλασσα του Θερμαϊκού και στην αίσθηση που δημιουργούν στους επισκέπτες της και στους κατοίκους της τα κτήρια, οι δρόμοι, οι πλατείες, οι μνημονικοί της τόποι και τα εμβλήματά της: ο Λευκός Πύργος, το λιμάνι κ.λπ.
    Σε αυτά τα κρίσιμα χρόνια η Θεσσαλονίκη συνδέθηκε με τον βραχύβιο αλλά αιματηρό Β’ Βαλκανικό Πόλεμο (1913), με το Κίνημα Εθνικής Αμύνης, την «προσωρινή κυβέρνηση» του Ελευθερίου Βενιζέλου (1916-17), την καταστροφική πυρκαγιά (1917) και τις περιπέτειες της ανοικοδόμησης, με το «Μακεδονικό Μέτωπο» (1915-1918) και με τα αλλεπάλληλα κύματα προσφύγων που κορυφώθηκαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922). Τότε που η πόλη αναδείχθηκε σε «πρωτεύουσα των προσφύγων».
    Δοκίμασε τις οδυνηρές συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 1929. Έζησε τις κοινωνικές αναταράξεις του Μεσοπολέμου (με ορόσημο τον ματωμένο Μάη του 1936) και τους βομβαρδισμούς του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και στη διάρκεια της τριπλής κατοχής (γερμανικής, ιταλικής, βουλγαρικής) τις φριχτές εκδηλώσεις της ναζιστικής θηριωδίας με αποκορύφωμα την εξόντωση (=«γενοκτονία») του συνόλου σχεδόν των Εβραίων πολιτών της.
    Βίωσε –τραυματικά– ορισμένα από τα πιο δραματικά επεισόδια του εμφυλίου πολέμου (1944-1949) και παρακολουθώντας, μετά το 1951, τους ρυθμούς που επέβαλε στην πολιτική ζωή της χώρας μια υδροκεφαλική πρωτεύουσα, πορεύτηκε στη θαμπή εποχή του 1950 και στα χρόνια της «χαμένης άνοιξης» του 1960 μέσα από άλλες «συμπληγάδες», αυτές της αντιπαροχής και της «άγριας» ανοικοδόμησης από την μια και της επιβολής της «αυτοκρατορίας των τροχοφόρων» από την άλλη. Γνώρισε τη μετανάστευση ζώντας πίσω από τη βιτρίνα του εξωραϊσμού και της «ευημερίας», στο τοπίο της καταθλιπτικής «κληρονομιάς» της ζοφερής δεκαετίας του 1940 και της μετεμφυλιοπολεμικής, ψυχροπολεμικής βαριάς σκιάς που έγινε ακόμη βαρύτερη μετά την πολιτική δολοφονία από το παρακράτος του βουλευτή Γρ. Λαμπράκη (1963).
    Έζησε, τέλος, τον αυταρχισμό και την αναστολή των ελευθεριών από το στρατιωτικό δικτατορικό καθεστώς (1967-1974). Στα χρόνια μετά το 1980 η Θεσσαλονίκη βίωσε τις αντιφάσεις του εκσυγχρονισμού και δεν αξιοποίησε τις ευκαιρίες για να διευρύνει τον ευρωπαϊκό και τον βαλκανικό της ρόλο, ενώ κύματα οικονομικών μεταναστών προσέφυγαν στην πόλη ανεβάζοντας τον πληθυσμό του πολεοδομικού συγκροτήματός της σε 1.000.000 (2001).
    Ως αξιομνημόνευτα γεγονότα αναφέρονται από τους χρονικογράφους τα δύο μεγάλα συλλαλητήρια για την ελληνικότητα της Μακεδονίας (14.2.1992 και 31.3.1994), η ίδρυση μουσείων και πολιτιστικών χώρων (τα εγκαίνια του Μεγάρου Μουσικής που κτίστηκε σε περίοπτη θέση της νέας παραλίας έγιναν με «λαμπρότητα», στις 2.1.2000). Οι καταστροφικές πυρκαγιές της Jet Oil στο Καλοχώρι (Φεβρουάριος 1986) και στο Σέιχ Σου (Ιούλιος 1997) και, τέλος, οι εορταστικές εκδηλώσεις τόσο για τη συμπλήρωση 2.300 χρόνων από την ίδρυση της πόλης (1985) όσο και στη διάρκεια του 1997, όταν η Θεσσαλονίκη έφερε τον «τίτλο» της «πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης».
Η ιστορία της Θεσσαλονίκης του 20ού αιώνα και κυρίως η μικροϊστορία της, αυτό το εξαιρετικά γόνιμο πεδίο για να αποκρυπτογραφηθεί η καθημερινή συνάντηση της πολιτικής ιστορίας με την πόλη, απαιτεί μια ειδική όραση για να ψηλαφήσουμε τους τόπους της και τους ανθρώπους, ζυμωμένους μέσα τους στον φωτισμό κάθε εποχής.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#532 Οκτώβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 H AΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ Η ΑΡΧΑΙΑ ΡΩΜΗ ΣΤΟ «ΔΕΚΑΗΜΕΡΟ» ΤΟΥ ΒΟΚΚΑΚΙΟΥ
του Παύλου Στ. Βασία
 16 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
του Θωμά Μαστακούρη
 26 Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΞΕΠΛΕΝΕΙ ΤΟ ΟΝΕΙΔΟΣ ΤΟΥ 1897
του Νίκου Γιαννόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 38 1912-1974: ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
του Γιώργου Αναστασιάδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 54 Α΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
 61 Η ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ (1915)
του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 74 ΡΙΖΟΡΤΖΙΜΕΝΤΟ, Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ, (Μέρος Γ΄)
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 83 ΑΜΠΝΤ ΕΛ-ΚΑΝΤΕΡ. Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΛΓΕΡΙΝΟΣ ΗΡΩΑΣ
της Φρανσουάζ Λαμπαλέτ
 89 ΑΤΜΟΠΛΟΙΟ «ΟΡΙΑ». Ο «ΤΙΤΑΝΙΚΟΣ» ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
του Γιάννη Ράγκου
Διαβάστε περισσότερα >>
 96 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ
του Γεράσιμου Α. Ρηγάτου
 108 Ο ΜΕΓΑΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΔΕΝ ΗΤΑΝ… ΜΑΝΙΑΤΗΣ
του Φίλιππου Φίλιππα
 110 Βιβλία και Ιστορία
Johann Chapoutot,
Ο ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
εκδ. Πόλις, 2012, σελ. 718, τιμή: 24,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 110 Βιβλία και Ιστορία
ΔΙΣΤΟΜΟ, 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1944, ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ
Έρευνα – Εισαγωγή - Επιμέλεια: Γιώργος Χ. Θεοχάρης
εκδ. Βιβλιοπωλείο Σύγχρονη Έκφραση, 2010, σελ.: 552, τιμή: 33,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 110 Βιβλία και Ιστορία
Fritz Gschnitzer,
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Μετάφραση: Άγγελος Χανιώτης,
εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2011, σελ. 557, τιμή: 30,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
110 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
116 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
124 Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost