Περιοδικό Ιστορία
Η ΣΥΜΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΗΛΑΣ
Καταστάσεις κωμικά σουρεαλιστικές αλλά και βγαλμένες κατευθείαν μέσα από την καρδιά ...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

102 Ο «ΚΗΠΟΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ» ΤΟΥ Α΄ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

«ΥΠΝΟΣ ΔΙΧΩΣ ΟΝΕΙΡΑ»
Ο «κήπος των γλυπτών» του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου


Σήμερα το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών αποτελεί ένα υπαίθριο μουσείο, όπου διαφυλάσσονται ανεκτίμητης αξίας πολιτιστικοί θησαυροί της νεοελληνικής τέχνης. Έχει δημιουργηθεί σύμφωνα με τις επιταγές τους κλασικισμού και σε βραχύ χρονικό διάστημα κατέστη ένας «κήπος γλυπτών». Η «Νεκρόπολις των Αθηνών» είναι ένας τόπος γαλήνιας περισυλλογής αλλά και μελέτης της νεοελληνικής γλυπτικής. Στο παρόν άρθρο γίνεται μία σύντομη ιστορική αναδρομή του χώρου αυτού όπως εξελίχθηκε από την ίδρυσή του ως τη σύγχρονη εποχή. Ακολούθως αναφέρονται οι σημαντικότεροι γλύπτες οι οποίοι φιλοτέχνησαν τα έργα τους στο Α’ Κοιμητήριο Αθηνών, ενώ περιγράφονται τα πιο χαρακτηριστικά έργα τους. Τέλος, αναλύεται η τεχνοτροπική εξέλιξη της νεοελληνικής γλυπτικής τέχνης, όπως αυτή τεκμαίρεται μέσω των επιτύμβιων «σημάτων».
Την εποχή της Τουρκοκρατίας οι κάτοικοι των Αθηνών δεν είχαν έναν συγκεκριμένο χώρο ταφής των νεκρών τους. Οι ιερωμένοι χριστιανοί ορθόδοξοι και οι ομόδοξοί τους προύχοντες της πόλης θάβονταν εντός των ενοριακών ναών, ενώ οι υπόλοιποι υπήκοοι στον προαύλιο χώρο των εκκλησιών. Παρομοίως οι μουσουλμάνοι κάτοικοι ενταφιάζονταν πέριξ των τζαμιών, με εξαίρεση τους διαμένοντες στην Ακρόπολη, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν ως νεκροταφείο έναν χώρο δυτικά του Ιερού Βράχου, κοντά στο Ολυμπιείο, που ονομαζόταν «Μνημούρια». Ακολούθως, ως τη σύσταση του Α’ Νεκροταφείου (αρχές της δεκαετίας του 1830), οι νεκροί διαφορετικών δογμάτων θάβονταν στον ναό του Αγίου Γεωργίου στο Θησείο (επρόκειτο για τον αρχαίο ναό του Ηφαίστου). Μετά την ίδρυση όμως του νεοελληνικού κράτους, η περιοχή αυτή ανακηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος και απαγορεύθηκαν οι ενταφιασμοί. Συνεπώς οι διαμαρτυρόμενοι χριστιανοί δημιούργησαν ένα κοιμητήριο στον χώρο του σημερινού κήπου του Ζαππείου και οι Βαυαροί Ρωμαιοκαθολικοί κοντά στον ναό του Ευαγγελιστή Λουκά στο Ηράκλειο Αττικής, ενώ οι υπόλοιποι αλλόδοξοι στο Α’ Νεκροταφείο.
Η ιστορία του Α’ Κοιμητηρίου Αθηνών ξεκινάει μαζί με τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους και δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του επικρατούντος τότε κλασικιστικού πνεύματος. Η τοποθεσία στην οποία θα αναπτυσσόταν το νεκροταφείο ήταν το ύψωμα πάνω από τον Ιλισό ποταμό, στα νότια του λόφου του Αρδηττού. Η επιλογή της θέσης αυτής πληρούσε τους κανόνες υγιεινής για την πόλη, αλλά ταυτοχρόνως σχετιζόταν με τα αρχαία ταφικά έθιμα των Αθηναίων. Ειδικότερα, το παραποτάμιο ύψωμα εξασφάλιζε έναν καλά αεριζόμενο χώρο προστατευμένο από πλημμύρες και σε νόμιμη απόσταση από την κατοικημένη περιοχή. Επιπλέον, σύμφωνα με τις αρχαίες δοξασίες, στον Ιλισό ποταμό γίνονταν οι καθαρμοί τόσο για την απόδοση τιμών στους νεκρούς όσο και για την «εξ ύψους» βοήθεια των ζώντων. Επιπροσθέτως, αυτό βρισκόταν επί του αρχαίου οδικού άξονα (της σημερινής οδού Αναπαύσεως), ο οποίος οδηγούσε από τις Διομείες Πύλες8 προς το Σούνιο. Κατά την Τουρκοκρατία ο ίδιος δρόμος ένωνε το κέντρο της πόλης, μέσω της Πύλης του Αδριανού και βορείως του Ολυμπιείου, με τη σύγχρονη περιοχή του Παγκρατίου, μέχρι τον Υμηττό. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Κλεάνθης και ο Σάουμπερτ είχαν προτείνει τον ίδιο περίπου γεωγραφικό χώρο για τη δημιουργία του νεκροταφείου στα σχέδιά τους για τη νέα Αθήνα.
Το 1833 αποφασίσθηκε η δημιουργία της «νεκροπόλεως» των Αθηνών και το επόμενο έτος, με Βασιλικό Διάταγμα, απαγορεύθηκαν οι ταφές εντός των ναών, όπως συνηθιζόταν. Επίσης, προβλέφθηκε η κατασκευή νεκροταφείων σε όλους τους μεγάλους δήμους της χώρας, τα οποία θα λειτουργούσαν με δαπάνες και μέριμνα των τοπικών αυτοδιοικήσεων. Η ακριβής ημερομηνία λειτουργίας του Α΄ Νεκροταφείου παραμένει άγνωστη αλλά είναι βέβαιο ότι το 1837 ήταν ήδη σε χρήση, αφού τότε δραστηριοποιήθηκε σε αυτό ο γερμανικής καταγωγής αρχιτέκτονας Φρειδερίκος Στάουφερτ και ανεγέρθηκε η πρώτη περιτοίχιση του χώρου.

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#531 Σεπτέμβριος - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΣΑΛ: ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ
της Κωνσταντίνας Ε. Μπότσιου
Διαβάστε περισσότερα >>
 20 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΡΣΑΛ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
 του Στέλιου Ζαχαρίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 29 Η ΜΟΣΧΑ ΚΑΙ ΟΙ «ΛΕΦΤΑΔΕΣ» ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΡΣΑΛ
του Θανάση Δ. Σφήκα
Διαβάστε περισσότερα >>
 38 ΕΚΑΤΟΝΤΑΡΧΙΕΣ
του Βαλέριο Μανφρέντι
Διαβάστε περισσότερα >>
 44 Η ΦΑΛΑΓΓΑ ΤΩΝ ΙΩΝΩΝ
του Τάκη Σαλκιτζόγλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 56 ΑΕΤΙΔΕΑΣ, Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗ
του Δ. Ν. Γεράκη
Διαβάστε περισσότερα >>
 60 ΡΙΖΟΡΤΖΙΜΕΝΤΟ, Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ, (Μέρος Β΄)
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
 72 ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΡΑΒΕΣ;
του Ρισάρ Λεμπό
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΟΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΣΤΟ ΙΡΑΚ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 92 ΤΟΠΟΙ ΕΞΟΡΙΑΣ
του Στάθη Κουτρουβίδη
 102 Ο «ΚΗΠΟΣ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ» ΤΟΥ Α΄ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ
του Ελευθερίου Ηλ. Καντζίνου
Διαβάστε περισσότερα >>
 111 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΠΕΡΙ ΨΥΧΗς
του Φίλιππου Φίλιππα
 113 Βιβλία και Ιστορία
Βασίλης Δαλκαβούκης - Ελένη Πασχαλούδη - Ηλίας Σκουλίδας - Κατερίνα Τσέκου (Επιμέλεια)
ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940
Εκδόσεις Επίκεντρο, 2012, σελ. :440, τιμή: 26,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 113 Βιβλία και Ιστορία
Νίκος Μαραντζίδης, Κώστας Τσίβος
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΟΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Το ΚΚΕ μέσα από τα τσέχικα αρχεία 1946-1968
Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2012, σελ.: 334, τιμή: 20,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 113 Βιβλία και Ιστορία
Γρηγόρης Αγγελόπουλος
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΟΛΕΜΟΥ (1940-1941)
Μεταγραφή-Επιμέλεια: Κώστας Γ. Τσικνάκης
Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας
Εκδόσεις Βιβλιόραμα, 2011, σελ.: 152, τιμή: 8,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
113 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
116 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
124 Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost