Περιοδικό Ιστορία
Καθρέφτες. Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία
Η ιστορία γράφεται από τους νικητές, λέει η γνωστή ρήση...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

112 Βιβλία και Ιστορία

Graham Shipley
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 323-330 π.Χ.,
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2012,
τόμ. Α’ & τόμ. Β’, σελ. 620 & 186, τιμή: 40, 00€


Η σημασία του Μεγάλου Αλεξάνδρου για την αμέσως επόμενη γενιά επιβεβαιώνεται από τον αριθμό των έργων που γράφηκαν σχετικά με αυτόν και τα γνωρίζουμε έμμεσα, επειδή χρησιμοποιήθηκαν από μεταγενέστερους ιστορικούς των οποίων το έργο διασώθηκε – κατά κύριο λόγο από τον Αρριανό και τον Κούρτιο. Ίσως η πιο αξιόπιστη παράδοση να είναι αυτή που υπογράφει ο Πτολεμαίος, ο πρώτος Μακεδόνας βασιλιάς της Αιγύπτου, ο οποίος έγραψε τα Απομνημονεύματά του από την εκστρατεία, και ο Αριστόβουλος από την Κασσάνδρεια, που υπηρέτησε υπό τον Αλέξανδρο και αργότερα συνέταξε ένα μάλλον υπερβολικά κολακευτικό πορτρέτο του. Πηγή και των δύο υπήρξε το έργο του Καλλισθένη, τον οποίο ο Αλέξανδρος είχε ορίσει ως επίσημο ιστορικό του, αργότερα όμως τον εκτέλεσε. Όσον αφορά τη δημώδη παράδοση, αυτή οφείλεται στον Κλείταρχο από την Αλεξάνδρεια, ο οποίος στα τέλη του 4ου αιώνα έγραψε μια ιστορία του Αλεξάνδρου στηριζόμενος σε πρωτογενείς μαρτυρίες. Στις ιστορίες που έφθασαν ως εμάς περιλαμβάνονται παραδείγματα και των δύο παραδόσεων. Κατά την ελληνιστική περίοδο οι ιστορικοί ήταν πολυάριθμοι, ελάχιστα των έργων τους όμως σώζονται. Για την περίοδο από το 229 π.Χ. και έπειτα διαθέτουμε από τον Πολύβιο τον Μεγαλοπολίτη, τον μοναδικό ιστορικό της ελληνιστικής εποχής του οποίου σώζεται το μεγαλύτερο τμήμα του έργου του, την πρώτη σχεδόν σύγχρονη με τα γεγονότα αφήγηση. Μάρτυρας σημαντικών γεγονότων, ένας από τους βασικούς λόγους που διασώθηκε το έργο του είναι ότι διαβάστηκε και αντιγράφηκε ευρέως. Εκτός από τον Θουκυδίδη, το έργο του Πολύβιου είναι το μοναδικό έργο σε ολόκληρη την ελληνική ιστοριογραφία που μπορεί να χαρακτηριστεί επιστημονικό, τουλάχιστον ως προς τη μεθοδολογία και τις προθέσεις, μολονότι και αυτός και ο Θουκυδίδης είναι πρωτίστως λογοτέχνες και λιγότερο ψυχροί παρατηρητές. Από το 301 π.Χ. ως το 229 π.Χ., οπότε ξεκινάει η αφήγηση του Πολύβιου, δεν υπάρχει καμία συνεχής ιστορική αφήγηση. Υπάρχει μόνο μία περιγραφή, και αυτή από δεύτερο χέρι, ενός χαμένου έργου, γραμμένου στα τέλη του 1ου αιώνα π.Χ. ή στις αρχές του 1ου αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για τις Historiae Pilippicae (Φιλιππικές ιστορίες) του Πομπήιου Τρώγου, που καλύπτουν την Εγγύς Ανατολή στα πρώτα χρόνια της ελληνιστικής εποχής, τη Μακεδονία, τα ελληνιστικά βασίλεια και τις ήττες που υπέστησαν από τη Ρώμη και την ιστορία των Πάρθων. Ο τελευταίος μεγάλος ιστορικός, με ιδιαίτερη σημασία για την ύστερη ελληνιστική εποχή, είναι ο Αππιανός από την Αλεξάνδρεια (τέλη 1ου - μέσα 2ου αιώνα μ.Χ.).  Οι γραμματειακές πηγές για τα γεγονότα που προηγήθηκαν της ρωμαϊκής κατάκτησης παρουσιάζουν κενά. Για παράδειγμα, οι ιστορικοί διαφωνούν για το αν η Αθήνα υπήρξε για μια περίοδο υπό την κυριαρχία του Μακεδόνα Αντιγόνου Β’ Γονατά. Ασάφειες επίσης υπάρχουν για τη χρονολόγηση του Χρεμωνίδειου πολέμου τη δεκαετία του 260 π.Χ. Μάχες και ναυμαχίες όπως της Κω και της Άνδρου στα μέσα του 3ου αιώνα  π.Χ. δεν έχουν παγιωθεί χρονολογικά. Υπάρχουν επίσης και άλυτα αινίγματα, όπως η εξέγερση του Πτολεμαίου «υιού» στην Έφεσο τη δεκαετία του 260 π.Χ. Ένα ιδιαιτέρως δυσάρεστο παράδειγμα «ανεξερεύνητης περιοχής» είναι η ιστορία των τελευταίων Ελλήνων ηγεμόνων της Βακτρίας (βόρειο Αφγανιστάν), για μερικούς από τους οποίους μοναδικές μαρτυρίες είναι τα νομίσματα που έκοψαν. Όλα αυτά δημιουργούν την εντύπωση ότι τα προβλήματα στη μελέτη της ελληνιστικής Ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού είναι ανυπέρβλητα και ότι η σπανιότητα των πηγών εξηγεί το μικρό σχετικά συγγραφικό ενδιαφέρον για την ελληνιστική ιστορία.
Ένας από τους πλέον συζητημένους όρους στη μελέτη του αρχαίου κόσμου είναι ο όρος «ελληνιστική». Παράγωγο του ρήματος ελληνίζω, που σημαίνει «συμπεριφέρομαι ως  Έλληνας», «υιοθετώ ελληνικές συνήθειες» ή «μιλώ ελληνικά», συνεπώς και κατ’ επέκταση του εθνωνυμίου Έλλην, πρόκειται για νεολογισμό προερχόμενο από τον όρο Hellenismus, που χρησιμοποίησε ο Πρώσος ιστορικός Γ. Γκ. Ντρόυζεν τον 19ο αιώνα για να περιγράψει την περίοδο κατά την οποία η διάδοση του ελληνικού πολιτισμού σε χώρες του μη ελληνόφωνου κόσμου έλαβε νέα ώθηση μετά την εισβολή του Αλεξάνδρου στην Ασία.
    Ο «ελληνικός κόσμος», στον οποίο αναφερόμαστε εν προκειμένω, ποτέ δεν είχε περιοριστεί στα όρια του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Οι ελληνικές πόλεις-κράτη από παλαιότερους χρόνους είχαν διασπείρει αποικίες σε όλα τα παράλια της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου, και κυρίως στη Σικελία και στη Νότια Ιταλία. Στο βιβλίο του Γκρέιαμ Σίπλυ –καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας στη Σχολή Αρχαιολογίας και Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Λέστερ– ο όρος «ελληνιστικός» διατηρείται, αποκλειστικά, ως χρονολογικό ορόσημο. Κατά τον Σίπλυ, όπως όλες οι «περίοδοι» της Ιστορίας έτσι και η ελληνιστική αποτελεί εν πολλοίς αυθαίρετη κατασκευή. Ο ορισμός καταληκτικής χρονολογίας είναι δυσχερέστατος και καμία σχετική απόπειρα δεν φαίνεται απολύτως πειστική. Η ελληνική κυριαρχία τερματίστηκε δίνοντας τη θέση της στη ρωμαϊκή, κατά την περίοδο μεταξύ 168 π.Χ. και 72 μ.Χ. και σε διαφορετικό σημείο για κάθε επιμέρους περιοχή. Στο ερώτημα αν η περίοδος μετά τον Μέγα Αλέξανδρο έχει εγγενώς ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, μπορεί να δοθεί η απάντηση ότι είναι προτιμότερο να στηρίζεται στους άξονες της κοινωνίας, της οικονομίας και της κουλτούρας, και τούτο προκύπτει λόγω της πληθώρας των εναλλακτικών πολιτικών ή στρατιωτικών γεγονότων που θα μπορούσαν να επιλεγούν ως ορόσημα.
    Ο Γκρέιαμ Σίπλυ, ύστερα από κριτική προσέγγιση παλαιότερων γενικεύσεων για την ελληνιστική περίοδο και αξιοποίηση των πιο πρόσφατων δεδομένων της ιστορικής και αρχαιολογικής έρευνας, ιδιαίτερα στον ελλαδικό χώρο, καταθέτει μια μείζονα συμβολή στη μελέτη της Ελληνιστικής περιόδου. Προάγει τη συνθετική θεώρηση της εποχής από τον θάνατο του Αλεξάνδρου ως το Άκτιο, με κατευθυντήρια αρχή ότι τα ιστορικά γεγονότα, η κοινωνία και η κουλτούρα συγκροτούν ένα ενιαίο όλον. Στα δέκα μεγάλα κεφάλαια που είναι συγκροτημένο το βιβλίο ο Γκρέιαμ συνδυάζει την ιστορική αφήγηση με την κοινωνία και την κουλτούρα. Εν προκειμένω αυτή η διαίρεση αποδεικνύεται χρήσιμη γιατί διευκολύνει στην επιλογή διάσπαρτων στοιχείων, μετριάζοντας εν δυνάμει την ισχύ του επιχειρήματος ότι η επιστήμη, η φιλοσοφία κ.ο.κ. συνδέονταν άρρηκτα με τις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις. Ακόμη, οι φίλοι της πολιτικής και στρατιωτικής Ιστορίας μπορούν να επικεντρώσουν το ενδιαφέρον τους σε σχετικά κεφάλαια, προσπερνώντας τις προσεγγίσεις στην κοινωνία και στην κουλτούρα. Η εξαιρετική και άριστα επιμελημένη έκδοση συνοδεύεται από πλούσιο εικονογραφικό υλικό, χάρτες, πίνακες και διαγράμματα. Εν τέλει ο αναγνώστης μέσα από μια ιστορική επισκόπηση διατηρεί τον προσανατολισμό του στον ελληνιστικό λαβύρινθο.

#530 Αύγουστος 2012 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΥΔΑΣΠΗ ΠΟΤΑΜΟΥ
 του Λυκούργου Αρεταίου
 21 ΑΡΑΧΟΒΑ (18-24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1826)
του Νίκου Γιαννόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 41 ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ Η ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΗ (1344-1922)
του Πέτρου Μεχτίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 Η ΖΑΚΥΝΘΟΣ ΣΤΙΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ
της Πιερρίνας Κοριατοπούλου
 58 ΡΙΖΟΡΤΖΙΜΕΝΤΟ, Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 67 ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΑΤΣΗΣ (1926-1958), Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΝΕΚΡΟΣ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΑΓΩΝΑ
 του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΟΙ ΒΡΕΤΑΝΟΙ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΙΡΛΑΝΔΙΑ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 89 ΤΟ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΤΟΝ ΓΟΥΝΤΣ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 105 ΤΟ «ΑΙΝΙΓΜΑ» ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012, ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΜΑΓΙΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 112 Βιβλία και Ιστορία
Graham Shipley
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 323-330 π.Χ.,
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2012,
τόμ. Α’ & τόμ. Β’, σελ. 620 & 186, τιμή: 40, 00€
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Eιρήνη Σαρόγλου-Τσάκου
ΥΓΕΙΑ ΕΝ ΠΛΩ
Διεθνές Κέντρο Ναυτικής Έρευνας και Παράδοσης, ΜΚΟ Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος», 2011, σελ. 280, Εκτός εμπορίου.
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Arthur Muller, Dominique Mulliez, Catherne Aubert
100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΑΛΛΙΚΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΗ ΘΑΣΟ, 1911-2011,
Εκδόσεις École Française d’ Athènes και Ολκός, σελ.: 176, τιμή: 25,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Σωκράτης Κουγέας
Η ΜΑΝΗ ΣΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1570-1572 & 1692-1699) ΚΑΙ Ο ΙΠΠΟΤΗΣ ΛΙΜΠΕΡΙΟΣ ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ (1689-1711). Συλλογή Σωκράτη Κουγέα - Κωνσταντίνου Μέρτζιου, Βιβλιοθήκη Γενικών Αρχείων του Κράτους, 2012, σελ.: 458 (εκτός εμπορίου).
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία

Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΡΟΥ, Παναγιώτης Ν. Θεοδοσίου, Η άλλη όψη της αθηναϊκής ιστορίας
εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2001, σελ. 390, τιμή: 49,50 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
112 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
116 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
124 Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost