Περιοδικό Ιστορία
ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
Μια νοσταλγική και αποκαλυπτική βιογραφία της μεταπολεμικής γενιάς απο το '40 ως σήμερα...
Ιστορία Εικονογραφημένη
Ηλεκτρονικό κατάστημα Πάπυρος Online

58 ΡΙΖΟΡΤΖΙΜΕΝΤΟ, Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ

Ριζορτζιμέντο, Η ιταλική ενοποίηση

Μέρος Α΄

του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς 


Ο όρος «Ιταλία», δήλωσε ο Μέτερνιχ, «αποτελεί γεωγραφική έκφραση». Και όντως είχε δίκιο. Η Ιταλική Χερσόνησος δεν είχε αποτελέσει ποτέ στην ιστορία της ένα ενωμένο έθνος· ακόμη και την εποχή της αυτοκρατορικής Ρώμης αποτελούσε απλώς τμήμα του ρωμαϊκού κράτους – και μάλιστα αρκετά μικρό. Ωστόσο από τα πρώτα χρόνια του Μεσαίωνα –και ίσως ακόμη νωρίτερα– η έννοια του ιταλικού έθνους δεν ήταν παρά ένα μακρινό ιδανικό: ο Δάντης και ο Πετράρχης το είχαν οραματιστεί, όπως άλλωστε αργότερα και ο Μακιαβέλι. Από γεωγραφική και γλωσσική άποψη, προφανώς φάνταζε λογικό· η χώρα όμως ήταν τόσο βαθιά διχασμένη, ήταν τόσο έντονοι οι μεσαιωνικοί διχασμοί και οι ανταγωνισμοί μεταξύ των πόλεων, μεταξύ των Γουέλφων και των Γιβελίνων, μεταξύ του αυτοκράτορα και του Πάπα, ώστε μόνο στα μέσα πλέον του 19ου αιώνα άρχισε να διαγράφεται η πιθανότητα ενοποίησης της χώρας.
Τότε όμως ήρθε το quarantotto, και όλα άλλαξαν. Το μακρινό όνειρο είχε μετατραπεί ξαφνικά σε εφικτό στόχο. Ο κόμης Καμίλο Καβούρ δεν είχε κανένα λόγο να δώσει στην εφημερίδα του το όνομα Il Risorgimento –δεν ετίθετο ζήτημα αναβίωσης ενός στόχου που δεν είχε υπάρξει ποτέ στο παρελθόν– η λέξη όμως αυτή ηχούσε όμορφα και σύντομα θα υιοθετείτο ευρέως. Εκείνο που χρειαζόταν τώρα ήταν κάποιος αρχηγός.
Με το ξεκίνημα του 1849 υπήρχε μόνον ένας σοβαρός διεκδικητής σε εθνικό επίπεδο. Η Βενετία-Λομβαρδία βρισκόταν ακόμη υπό αυστριακή ηγεσία. Προφανώς η Ρώμη θα εξαιρείτο εφόσον, μολονότι ο Πάπας Πίος ήταν εδώ και μερικές εβδομάδες αυτοεξόριστος, το πρόβλημα του παπισμού –άρα και των παπικών κρατών που χώριζαν τη χερσόνησο στα δύο– παρέμενε άλυτο. Η Νάπολη, που βρισκόταν υπό την εξουσία τού θλιβερά αποδιοργανωμένου βασιλιά Βόμβα, δεν πληρούσε σχεδόν καθόλου τις προϋποθέσεις, ενώ τα υπόλοιπα κρατίδια της Ιταλίας ήταν πολύ μικρά και πολύ αδύναμα. Η προφανής επιλογή ήταν το Πιεμόντε. Αν και εξακολουθούσε να φέρει βαρέως την ήττα που είχε υποστεί τον προηγούμενο χρόνο, ήταν δραστήριο, φιλόδοξο και αυξανόταν διαρκώς σε μέγεθος.12 Ο βασιλιάς του, Κάρολος Αλβέρτος, ήταν στον θρόνο από το 1831, και ήταν ανυποχώρητα αντιαυστριακός.
Ο Κάρολος Αλβέρτος όμως, όντας μονάρχης, δεν μπορούσε να δώσει στο κίνημα –που άλλωστε στο μεγαλύτερο μέρος του ήταν δημοκρατικό– τη χαρισματική προσωπική ηγετική παρουσία που αυτό είχε τόσο ανάγκη. Την ευθύνη για κάτι τέτοιο, τουλάχιστον κατά τα πρώτα χρόνια, επρόκειτο να την αναλάβει ο Τζουζέπε Ματσίνι. Ο Ματσίνι είχε γεννηθεί στη Γένοβα το 1805, δέκα χρόνια αργότερα όμως –χάρη στις ειδικές ρυθμίσεις που προέκυψαν από το Συνέδριο της Βιέννης– μετατράπηκε αυτομάτως σε πολίτη του Πιεμόντε· αν και σπούδασε Ιατρική και Νομική, όχι βέβαια ιδιαίτερα μεθοδικά, από τα φοιτητικά του χρόνια και μετά τον είχε κυριεύσει η ιδέα της ιταλικής αναγέννησης – σε σημείο που οι ανατρεπτικές του δραστηριότητες τον οδήγησαν τόσο σε μια σύντομη φυλάκιση όσο και σε μια εξορία στη Μασσαλία, τον Φεβρουάριο του 1831. Διαμένοντας πότε εκεί και πότε στο Λονδίνο, τελικά θα παρέμενε εξόριστος για την υπόλοιπη ζωή του.
Μόλις ο Ματσίνι έφθασε στη Μασσαλία ίδρυσε το κίνημα που αποκάλεσε «La Giovine Italia» («Νέα Ιταλία»). Όπως δηλώνει και το όνομά του, το κίνημα απευθυνόταν κυρίως σε ανθρώπους κάτω των 40 ετών, σε μια προσπάθεια να διαμορφώσει την εθνική τους συνείδηση· επρόκειτο για μια «μεγάλη ιταλική εθνική ένωση», η οποία είχε ως δεδηλωμένο στόχο την απελευθέρωση της Ιταλίας, ακόμη, αν ήταν απαραίτητο, και μέσα από επανάσταση. Είχε άμεση επιτυχία: μέσα σε δύο χρόνια από τη στιγμή της ίδρυσής του είχε να επιδείξει 60.000 μέλη. Εξέδιδε, επίσης, και ένα περιοδικό –που έφερε το ίδιο όνομα με εκείνο της ένωσης– το οποίο κυκλοφόρησε έξι τεύχη μέσα στα δύο πρώτα χρόνια: καθόλου ευκαταφρόνητο επίτευγμα, αν σκεφτεί κανείς ότι κάθε τεύχος περιείχε περίπου 200 σελίδες, πολλές από τις οποίες είχε γράψει ο ίδιος ο Ματσίνι.
Το 1833 ήταν πλέον έτοιμος για δράση. Η «Νέα Ιταλία» είχε προσελκύσει έναν εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό νεαρών αξιωματικών και ανδρών του στρατού του Πιεμόντε· μαζί με τον παιδικό του φίλο, Τζιάκοπο Ρουφίνι, σχεδίαζαν ταυτόχρονες εξεγέρσεις στη Γένοβα και στην Αλεξάνδρεια, οι οποίες θεωρούσε ότι θα εξαπλώνονταν σε ολόκληρη τη χώρα, ανατρέποντας την κυβέρνηση και οδηγώντας τελικά σε πτώση τον Κάρολο Αλβέρτο. Αλίμονο όμως, η συνωμοσία αυτή αποκαλύφθηκε προτού καν ξεκινήσουν αυτές οι εξεγέρσεις. Στην πραγματικότητα, για την αποκάλυψη δεν ευθυνόταν κανείς από τους δύο συνωμότες, ουσιαστικά όμως όλοι οι συνεργάτες τους συνελήφθησαν, ενώ δώδεκα από αυτούς οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ο Ρουφίνι έκοψε τις φλέβες του στη φυλακή.
Ο Ματσίνι, που βρισκόταν εκτός συνόρων, στη Γαλλία, δεν διέτρεχε άμεσο κίνδυνο, η Μασσαλία όμως ήταν γεμάτη από πράκτορες του Πιεμόντε, και αμέσως μετά έφυγε αναζητώντας μεγαλύτερη ασφάλεια στη Γενεύη. Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, έπειτα από αρκετές πιο ανεπιτυχείς συνωμοσίες, ακόμη και η Ελβετία είχε αρχίσει να γίνεται υπερβολικά επικίνδυνη γι’ αυτόν. Τον Ιανουάριο του 1837 έφθασε στο Λονδίνο, όπου επρόκειτο να περάσει τα επόμενα ένδεκα χρόνια, μια πόλη που θα γινόταν τελικά η δεύτερη πατρίδα του. Εκεί ρίχτηκε για μια ακόμη φορά σε μια δίνη πυρετώδους δραστηριότητας: έδωσε νέα πνοή στη Νέα Ιταλία, κατέβαλε προσπάθειες για να βελτιώσει τις συνθήκες των Ιταλών μεταναστών, ίδρυσε δωρεάν σχολείο για τα παιδιά των Ιταλών, ίδρυσε ακόμη μία εφημερίδα, έγραφε καθημερινά δεκάδες επιστολές προς τους Ιταλούς πατριώτες και τους εξόριστους σε όλο τον κόσμο – γιατί πλέον υπήρχαν επαναστατικές επιτροπές όχι μόνο στην Ιταλία αλλά και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς επίσης και στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στην Κούβα και στη Λατινική Αμερική. ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…

[ Περισσότερα στο τεύχος... ]

#530 Αύγουστος 2012 - 4,50€

 3 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
του Διονύση Ν. Μουσμούτη
Διαβάστε περισσότερα >>
 6 Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΥΔΑΣΠΗ ΠΟΤΑΜΟΥ
 του Λυκούργου Αρεταίου
 21 ΑΡΑΧΟΒΑ (18-24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1826)
του Νίκου Γιαννόπουλου
Διαβάστε περισσότερα >>
 34 ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ
του Σωτήρη Ριζά
Διαβάστε περισσότερα >>
 41 ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΚΑΙ Η ΓΥΡΩ ΠΕΡΙΟΧΗ (1344-1922)
του Πέτρου Μεχτίδη
Διαβάστε περισσότερα >>
 48 Η ΖΑΚΥΝΘΟΣ ΣΤΙΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ
της Πιερρίνας Κοριατοπούλου
 58 ΡΙΖΟΡΤΖΙΜΕΝΤΟ, Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ
του Τζων Τζούλιους Νόργουιτς
Διαβάστε περισσότερα >>
 67 ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΑΤΣΗΣ (1926-1958), Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΝΕΚΡΟΣ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΑΓΩΝΑ
 του Ιωάννη Σ. Παπαφλωράτου
Διαβάστε περισσότερα >>
 78 ΟΙ ΒΡΕΤΑΝΟΙ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΟ ΙΡΛΑΝΔΙΑ
του Μάρτιν βαν Κρέβελντ
Διαβάστε περισσότερα >>
 89 ΤΟ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΤΟΝ ΓΟΥΝΤΣ
του Ανδρέα Στεργίου
Διαβάστε περισσότερα >>
 105 ΤΟ «ΑΙΝΙΓΜΑ» ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012, ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΜΑΓΙΑ
του Φίλιππου Φίλιππα
 112 Βιβλία και Ιστορία
Graham Shipley
Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 323-330 π.Χ.,
Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 2012,
τόμ. Α’ & τόμ. Β’, σελ. 620 & 186, τιμή: 40, 00€
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Eιρήνη Σαρόγλου-Τσάκου
ΥΓΕΙΑ ΕΝ ΠΛΩ
Διεθνές Κέντρο Ναυτικής Έρευνας και Παράδοσης, ΜΚΟ Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος», 2011, σελ. 280, Εκτός εμπορίου.
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Arthur Muller, Dominique Mulliez, Catherne Aubert
100 ΧΡΟΝΙΑ ΓΑΛΛΙΚΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΗ ΘΑΣΟ, 1911-2011,
Εκδόσεις École Française d’ Athènes και Ολκός, σελ.: 176, τιμή: 25,00 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία
Σωκράτης Κουγέας
Η ΜΑΝΗ ΣΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1570-1572 & 1692-1699) ΚΑΙ Ο ΙΠΠΟΤΗΣ ΛΙΜΠΕΡΙΟΣ ΓΕΡΑΚΑΡΗΣ (1689-1711). Συλλογή Σωκράτη Κουγέα - Κωνσταντίνου Μέρτζιου, Βιβλιοθήκη Γενικών Αρχείων του Κράτους, 2012, σελ.: 458 (εκτός εμπορίου).
Διαβάστε περισσότερα >>
 112 Βιβλία και Ιστορία

Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΡΟΥ, Παναγιώτης Ν. Θεοδοσίου, Η άλλη όψη της αθηναϊκής ιστορίας
εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2001, σελ. 390, τιμή: 49,50 €
Διαβάστε περισσότερα >>
 ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
112 Βιβλία και Ιστορία  ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ
116 Το χθες στην Ιστορία ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ
118  Επικαιρότητα και Ιστορία ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΑΓΚΟΣ
120  Θέατρο και Ιστορία ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΡΑΠΑΝΑΚΗ
122  Ιστορία στο Διαδίκτυο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
124 Σταυρόλεξο του 21ου αιώνα ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΘΕΝΙΤΗΣ
ΠΑΠΥΡΟΣ ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Α.Ε
Πανεπιστημίου 46, Αθήνα, 106 78
Τηλ.: 210 3611880
info@istoria.gr - letters@istoria.gr
Παρουσίαση εκδήλωσης
Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος - Σχεδίαση απο την Webstart - Web hosting απο την Cityhost