Wolfram Eilenberger

Η φλόγα της ελευθερίας

Άρεντ, Μποβουάρ, Ραντ, Βέιλ – Η δύναμη της φιλοσοφίας σε σκοτεινούς καιρούς

Μετάφραση: Ειρήνη Γεούργα

Εκδ. Διόπτρα, 2026, σελ.: 456, τιμή: 19,90€ 

Χάνα Άρεντ, Σιμόν ντε Μποβουάρ, Άιν Ραντ, Σιμόν Βέιλ, τέσσερις γυναίκες, τέσσερις από τις επιδραστικότερες μορφές της φιλοσοφίας του 20ού αιώνα, που μέσα στο χάος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έβαλαν τα θεμέλια για μια πραγματικά ελεύθερη και χειραφετημένη κοινωνία. Γεννημένες με διαφορά έξι ετών η μία από την άλλη, η καθεμία είχε ξεχωρίσει στον κύκλο της για το βάθος της φιλοσοφικής της σκέψης. Και οι τέσσερις επέδειξαν μια σθεναρή άρνηση να εγκλωβιστούν σε έμφυλα καλούπια, θεωρώντας τη θηλυκή τους ιδιότητα ως ένα στοιχείο δευτερεύουσας σημασίας για το πνευματικό τους έργο.

Από το 1933 έως το 1943, τα χρόνια που αποτελούν το πιο ζοφερό κεφάλαιο της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας, ενώ η γηραιά ήπειρος βυθιζόταν στο χάος, αυτές οραματίστριες αντιτάσσουν στην καταστροφή τις πρωτοπορια­κές ιδέες τους για τη σχέση του ατόμου με την κοινωνία, του άντρα με τη γυναίκα, του Θεού με τον άνθρωπο, για την έννοια του φύλου, της ταυτότητας, της ελευθερίας.

Πρόσφυγες, ακτιβίστριες, αντιστασιακές, χαράζουν τις περιπε­τειώδεις διαδρομές τους από το Λένινγκραντ του Στάλιν στο Χόλιγουντ, από το Βερολίνο του Χίτλερ και το κατεχόμενο Παρίσι στη Νέα Υόρκη. Οι ζωές τους γίνονται φιλοσοφία εν δράσει και αποτελούν ένα εντυπωσιακό τεκμήριο της απελευθερωτικής δύναμης της σκέψης. Τέσσερις εξαιρετικά προικισμένες προσωπικότητες ανήκαν στις πρώτες γενιές γυναικών που αποφοίτησαν από πανεπιστήμιο και προχώρησαν στη φιλοσοφία, όχι στην ακαδημαϊκή φιλοσοφία, αλλά στη φιλοσοφία ως τρόπο ζωής. Αν εξετάσει κανείς την υπαρξιακή τους κατάσταση, ήταν τριπλά περιθωριοποιημένες. Τρεις από αυτές ήταν Εβραίες σε μια εποχή που αυτό δεν ήταν απλώς δύσκολο, ήταν απειλητικό για τη ζωή. Και βρέθηκαν όλες σε αντίθεση με τις κυρίαρχες ιδεολογικές σχολές της εποχής τους.

Ο Γερμανός φιλόσοφος, συγγραφέας και παρουσιαστής Βόλφραμ Αϊλενμπεργκερ –διετέλεσε επί σειρά ετών αρχισυντάκτης του Philosophie Magazin, παρουσιάζει την εκπομπή Sternstunde Philosophie στη δημόσια ελβετική τηλεόραση, ενώ έχει δημοσιεύσει πληθώρα δοκιμίων και άρθρων σε έντυπα όπως τα Die Zeit, Der Spiegel και El País–, στο βιβλίο του χειρίζεται ένα άφθονο υλικό με επιτυχία, αποφεύγοντας τη μονομέρεια. Αφενός δεν δίνεται μεγαλύτερο βάρος στο βιογραφικό, το οποίο εξ ανάγκης εμπεριέχει και στοιχεία της προσωπικής ζωής που στην περίπτωση της Μποβουάρ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν κουτσομπολίστικα και παρελκυστικά. Αφετέρου, αποφεύγεται η αμιγώς θεωρητική προσέγγιση που θα απαιτούσε από το αναγνωστικό κοινό εμβριθή και ολοκληρωμένη άποψη για το έργο των διανοητριών, κάτι που πιθανώς θα ξένιζε και θα απομάκρυνε αρκετούς.

Το βιβλίο του Βόλφραμ Αϊλενμπεργκερ δεν αφορά τη φεμινιστική φιλοσοφία. Αφορά τη δύναμη της σκέψης σε σκοτεινούς καιρούς. Ένα βιβλίο που απευθύνεται στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό για τέσσερις παγκόσμιες προσωπικότητες που, στην άκρη της αβύσσου του 20ού αιώνα, ενσάρκωσαν με παραδειγματικό τρόπο το νόημα του να ζεις πραγματικά ελεύθερα. Και καθόρισαν με την επαναστατική σκέψη τους το παρόν μας και το μέλλον μας.

Τεύχος 697 (Ιούλιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>