Σπύρος Τσουτσουμπής

ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ

Οι λαϊκοί στρατοί της Αντίστασης

Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος, 2026, σελ.: 424, τιμή: 22,00 €

Είναι ενδεικτικό, οπωσδήποτε, του τραύματος και των διαχωριστικών γραμμών που ο Εμφύλιος πόλεμος κληροδότησε στην ελληνική κοινωνία το γεγονός ότι η πλήρης ανάδυσή του ως ιστορικού αντικειμένου χρονολογείται την τελευταία εικοσαετία. Ο Εμφύλιος παρήγαγε μια σειρά από παράπλευρες συνέπειες με σημαντικότερη την απαγόρευση της Αριστεράς και τις διώξεις των βετεράνων της Αντίστασης και των οικογενειών τους. Το κράτος αντιμετώπισε την περίοδο της Κατοχής και της Αντίστασης ως προοίμιο του Εμφυλίου, μια αντίληψη που αποτυπώθηκε σε πολυάριθμα ιστορικά βιβλία.

Η πρόσφατη ιστοριογραφική παραγωγή για τη δεκαετία 1940-1949 έχει χαρακτηριστεί συχνά υπερτροφική, σε σχέση με άλλες περιόδους της ελληνικής ιστορίας του 20ού αιώνα. Παρά το πλήθος των μελετών όμως, η σχετική βιβλιογραφία δεν έχει απαλλαγεί από την ανισομέρεια που χαρακτήριζε για μεγάλο διάστημα τις ερευνητικές κατευθύνσεις των μελετητών, οι οποίοι επικεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο αντάρτικο της υπαίθρου και ιδιαίτερα στη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση, τον ΕΛΑΣ. Ακόμη, από τον χώρο των αντικομμουνιστικών ένοπλων οργανώσεων, εκείνες που συγκέντρωσαν το μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον ήταν όσες βρέθηκαν στη γκρίζα ζώνη μεταξύ αντίστασης και συνεργασίας, καθώς και οι αμιγώς δωσιλογικές οργανώσεις.

Αντιθέτως, τα ιστορικά έργα που αφορούν την δεύτερη σε μέγεθος αντιστασιακή οργάνωση, τον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο (ΕΔΕΣ) και  τις Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών (ΕΟΕΑ), παραμένουν ολιγάριθμα, με τον βασικό όγκο της σχετικής βιβλιογραφίας να καλύπτουν μαρτυρίες και αναμνήσεις πρωταγωνιστών της εποχής, συχνά γραμμένες σε κατά πολύ μεταγενέστερο χρόνο, ο οποίος και καθορίζει τις διαφορετικές μνημονικές στρατηγικές των απομνημονευματογράφων.

Ο ιστορικός Σπύρος Τσουτσουμπής προσφέρει μια νέα και πρωτότυπη ματιά στην Εθνική Αντίσταση και τον κατοχικό εμφύλιο, εστιάζοντας στους απλούς αγωνιστές του ΕΔΕΣ και του ΕΛΑΣ, μια πλευρά που έως τώρα είχε παραμεληθεί. Μέσα από πλούσιο πρωτογενές υλικό και δεκάδες συνεντεύξεις, αναδεικνύεται η καθημερινότητα των ανταρτών, οι λόγοι που τους ώθησαν να ενταχθούν στους στρατούς, αλλά και η σχέση τους με τις κοινωνίες που είχαν ορκιστεί να προστατεύσουν. O Τσουτσουμπής απαντά για σε μια σειρά από καίρια ερωτήματα που έχουν παραγκωνιστεί ή αγνοηθεί: Ποιοι ήταν οι απλοί αντάρτες; Τι τους οδήγησε να καταταγούν; Πώς βίωσαν τον πόλεμο; Πώς ήταν η καθημερινότητα στους αντάρτικους στρατούς και πώς σχετίζονταν με τις κοινωνίες τις οποίες είχαν ταχθεί να προστατεύσουν; Ποια ήταν η προσφορά τους στον συμμαχικό αγώνα; Μέσα από τις αφηγήσεις των απλών πρωταγωνιστών αναβιώνει ζωντανά το δράμα και η ένταση του αντιστασιακού αγώνα, και προσφέρεται μια φρέσκια, εμπεριστατωμένη αφήγηση που ανοίγει μια νέα διάσταση στην ακανθώδη αυτή περίοδο της Ιστορίας.

Το βιβλίο δίνει έμφαση στην προσφορά των ανταρτών στον συμμαχικό αγώνα, ενώ μέσα από ζωντανές αφηγήσεις μεταφέρει τον αναγνώστη στο κέντρο των γεγονότων. Πρόκειται για μια εμπεριστατωμένη και συνάμα συγκινητική αφήγηση που δίνει φωνή στους ανώνυμους ήρωες της Αντίστασης και προσφέρει μια νέα διάσταση στην καίρια αυτή περίοδο της ελληνικής Ιστορίας. Ο Σπύρος Τσουτσουμπής προσφέρει την πρώτη συστηματική μελέτη των «Λαϊκών Στρατών» του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ κατά την περίοδο της Κατοχής.

Τεύχος 696 (Ιούνιος 2026)

Δείτε Περισσότερα >>