Ανθή Γ. Χοτζάκογλου

Ο καραγκιοζοπαίκτης Λάμπρος Καραδήμας

Όψεις του θεάτρου σκιών στην Πελοπόννησο

εκδ. Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας, σελ.: 376, τιμή: 30,00 €

Αν και η Πελοπόννησος ανέθρεψε στους κόλπους της, πολλούς καλλιτέχνες του θεάτρου σκιών, αρκετοί έχουν περάσει στη λήθη αφήνοντας ως ίχνος της δράσης τους μόνο το ονοματεπώνυμό τους, κι αυτό ενίοτε παραποιημένο. Πολλές φορές τα μοναδικά στοιχεία που γίνονται γνωστά προέρχονται από προφορικές μαρτυρίες παλιών καραγκιοζοπαικτών ή θεατρόφιλων, με τους οποίους διασταυρώθηκαν οι δρόμοι τους.

Η συλλογή του καραγκιοζοπαίκτη Λάμπρου Καραδήμα (1899-1965) προσφέρει μια γοητευτική περιδιάβαση ανάμεσα σε φιγούρες, σκηνικά και ρεκλάμες, που δεν κατασκευάστηκαν για διακοσμητικούς ή εμπορικούς λόγους. Αντιθέτως ήταν τα γνήσια σύνεργα του καλλιτέχνη, χρονολογούμενα τουλάχιστον από τα 1920 έως τη δεκαετία του 1960. Αν μάλιστα ισχύει η εικασία πως κάποια σύνεργα ανήκαν σε γηραιότερους συναδέλφους του, το χρονικό όριο μετατίθεται ακόμα πιο πίσω. Ο Καραδήμας δημιούργησε φανατικούς θεατές της τέχνης του, διαμορφώνοντας την αισθητική των παιδιών, τα οποία με τη σειρά τους κληροδότησαν την αγάπη τους για το θέαμα στα δικά τους παιδιά.

Το βιβλίο της Ανθής Γ. Χοτζάκογλου έγινε μοχλός διέγερσης της μνήμης όσων η ζωή διασταυρώθηκε με τον Καραδήμα, με στόχο την ανασύσταση των ψηφίδων του «παζλ» της καλλιτεχνικής του ταυτότητας. Σύμφωνα με τις αναμνήσεις συγγενών και θεατών του, ο Καραδήμας ήταν ο σπουδαιότερος καραγκιοζοπαίχτης που είχαν απολαύσει. Οι συνεντεύξεις τους ως κάτοπτρα συλλογικής μνήμης ενταγμένης σε κοινή χωρική βάση, έγιναν αναπόσπαστος δομικός λίθος της μελέτης, αποτελώντας όψεις της Μνήμης. Κάθε μνήμη είναι αληθινή με την ετυμολογική έννοια της λέξης «αλήθεια», δηλαδή την έννοια της επιλογής αυτού που δεν πρέπει να περάσει στη λήθη (α + λήθη).

Προϊόν ανασκαφικής έρευνας που επανασυστήνει τον λησμονημένο καλλιτέχνη του θεάτρου σκιών, το βιβλίο, χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος «Η Μνήμη» δομούν –μετά από αρχειακή έρευνα στον Τύπο και την σχετική βιβλιογραφία– οι σημαντικότερες πτυχές του θεάτρου σκιών στην Πελοπόννησο, αλλά και του θεάτρου σκιών στην Αθήνα και τη Χαλκίδα που αποτέλεσαν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα του περιπλανώμενου καλλιτέχνη σε Αρκαδία, Μεσσηνία, Αργολιδοκορινθία, Ζάκυνθο κ. α. Η Χοτζάκογλου εμπλουτίζει το κείμενό της με προφορικές μαρτυρίες συγγενών, θεατών και συναδέλφων του καραγκιοζοπαιχτών.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου «Η Ύλη» αποτυπώνεται κριτικά, με καινοτόμο «σκηνοθετικό» τρόπο, η συλλογή των σωζόμενων έργων του καλλιτέχνη. Το πρωτοφανές εύρος της συλλογής που συνίσταται σε φιγούρες σκηνής, φιγούρες αποθέωσης, σκηνικά και ρεκλάμες, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας ανήκει πλέον στο Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας, αποκαλύπτει έναν άρτιο καλλιτέχνη, που αν και μαθήτευσε στον Αντώνη Μόλλα, ένα από τους θεμελιωτές της σύγχρονης τέχνης του ελληνικού θεάτρου σκιών, παρακολουθούσε συχνά τις καλλιτεχνικές εξελίξεις και υιοθετούσε συχνά πρακτικές καραγκιοζοπαικτών της Πελοποννήσου.

Η συλλεκτική, εικονογραφημένη με πλήθος άγνωστων φωτογραφιών έκδοση παρουσιάζει με εξαντλητική τεκμηρίωση την εργοβιογραφία του άγνωστου εν πολλοίς σήμερα εργοβιογραφία του Πελοποννήσιου καραγκιοζοπαίκτη. Παράλληλα περιγράφονται κριτικά, εκφάνσεις του θεάτρου σκιών στην Πελοπόννησο. Η Ανθή Χοτζάκογλου προσφέρει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για ένα άγνωστο κόσμο αθροίζοντας την Ύλη και τη Μνήμη ενός καλλιτέχνη με πολύτιμη συνεισφορά στον λαϊκό πολιτισμό μας.

Τεύχος 681 (Μάρτιος 2025)

Δείτε Περισσότερα >>