Πολλοί ιστορικοί και ιστοριογράφοι, της εποχής μας ιδίως, αποδίδουν ευθύνες στον Ελευθέριο Βενιζέλο επειδή επιδίωξε και έπεισε τους τότε Συμμάχους της Ελλάδας και νικητές του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου να του επιτρέψουν να στείλει ελληνικό στρατό στη Σμύρνη για να σώσει τον εκεί ελληνικό πληθυσμό από τις σφαγές στο πλαίσιο της γενοκτονίας των χριστιανικών εθνοτήτων (Ελλήνων και Αρμενίων) προκειμένου να απαλλαγεί το τουρκικό έθνος από την απειλητική, όπως τη θεωρούσε, παρουσία τους.

Ο Βενιζέλος απήλθε της εξουσίας λόγω της ήττας του στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, και οι διάδοχοί του και πολιτικοί του αντίπαλοι από το 1915, οι οποίοι προεκλογικά είχαν υποσχεθεί στον ελληνικό λαό και στους αγωνιζόμενους στο μικρασιατικό μέτωπο στρατιώτες επιστροφή στα σπίτια τους, όταν ανέλαβαν τη διακυβέρνηση της χώρας όχι μόνο εφάρμοσαν τη μικρασιατική πολιτική του, αλλά και την επέκτειναν στέλνοντας επιπλέον στρατό και προωθώντας το μέτωπο μέχρι λίγα χιλιόμετρα από την Άγκυρα, το καλοκαίρι του 1921.

Η επιτυχία της πολιτικής του Βενιζέλου ήταν συνυφασμένη με ισχυρούς συμμαχικούς δεσμούς. Όμως, μετά την πτώση του, τα διεθνή δεδομένα μεταβλήθηκαν. Η χώρα περιήλθε σε διεθνή απομόνωση, τα σχέδια των συμμάχων περί διαμελισμού της Τουρκίας αναθεωρήθηκαν και οι συμμαχίες της Ελλάδας διαρρήχθηκαν. Οι διάδοχοί του, αγνοώντας τη διπλή πλέον απειλή του Κεμάλ και της Αντάντ, αποφάσισαν τη συνέχιση του πολέμου χωρίς να υπάρχουν πλέον οι προϋποθέσεις και οι εγγυήσεις που υπήρχαν την εποχή του Βενιζέλου. Δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να αντιληφθούν το μεγάλο κενό που άφησε η αποχώρησή του από τη διακυβέρνηση της χώρας. Μήπως αν δεν μεσολαβούσε η εκλογική ήττα η τύχη των Ελλήνων της Μικράς Ασίας θα ήταν εντελώς διαφορετική;

H ήττα της Ελλάδας στη Μικρά Ασία δεν οφειλόταν τόσο σε στρατιωτικά, όσο σε πολιτικά αίτια. Το καλοκαίρι του 1922 υπήρχε μια ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο αντιπάλων στο μέτωπο της Ανατολίας. Οι Έλληνες στρατιώτες όμως είχαν αποκαρδιωθεί μετά την εκστρατεία στον Σαγγάριο, που δεν έφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Περισσότερο αποκαρδιωτικό ήταν ωστόσο το γεγονός ότι οι ελληνικές νίκες, όσο θριαμβευτικές και αν ήταν, δεν έφεραν τα ανάλογα πολιτικά και διπλωματικά αποτελέσματα. Η αχίλλειος πτέρνα της Ελλάδας ήταν ότι από τον Νοέμβριο του 1920 και εξής πολεμούσε χωρίς την πολιτική κάλυψη των Συμμάχων. Η μεταστροφή των Συμμάχων συντελέστηκε μετά την επαναφορά του Κωνσταντίνου στον θρόνο. Η παλινόρθωση του εξόριστου μονάρχη παρέσχε μια πρώτης τάξεως αφορμή στις Δυνάμεις να απαγκιστρωθούν από τις δεσμεύσεις τους προς την Ελλάδα και να επιζητήσουν την αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών.

Για την καταστροφή ευθύνονται όλοι οι πολιτειακοί, πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες της εποχής, που ενώ το Έθνος είχε αποδυθεί στη μεγαλύτερη μετά τον Μέγα Αλέξανδρο εξόρμησή του, για τη σωτηρία των ομογενών Μικρασιατών, εκείνοι ανταγωνίζονταν μεταξύ τους στο πλαίσιο του από το 1915 διχασμού τους. Αλλά για την καταστροφή ευθύνη φέρουν και οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, οι οποίες εκμεταλλεύτηκαν τον ελληνικό διχασμό για να αποστασιοποιηθούν από την αρχική υπέρ της Ελλάδας πολιτική τους και κάποιοι από αυτούς (Γάλλοι και Ιταλοί) να προσεγγίσουν τον Κεμάλ, που υποτίθεται ότι ανήκε στην εχθρική τους παράταξη.

Διονύσης Ν. Μουσμούτης
Εκδότης – Διευθυντής

Τεύχος 650 (Ιούλιος 2022)

Δείτε Περισσότερα >>